بسم الله الرحمن الرحیم
مقاله علمی در رابطه با فقر آهن
تهیه کننده : معصومه جوانمرد
مدرسه راهنمایی شاهد طیبه
مدیریت شهرستان شهریار
زن بودن مزیت
مرد بودن امتیاز
سلامتی نعمت
بسمه تعالی
خون مایعی است که در سیستم بسته عروق گردش می کند و همراه با قلب دستگاه گردش خون را تشکیل می دهند . این دستگاه مسئول رساندن احتیاجات سلول های بدن از نظر اکسیژن و مواد مغذی می باشد و نیز در خارج ساختن فرآورده های زائد اهمییت دارد .
رنگ خون بسته به میزان اکسیژن آن فرق دارد بنابراین شریان ها به رنگ قرمز روشن و وریدها به رنگ قرمز تیره یا ارغوانی می باشند .
خون شامل مایعی به نام پلاسما است که در آن تعداد بسیاری زیادی سلول یا گویچه شناور هستند .
پلاسما 55٪ حجم خون و گویچه ها 45٪ آنرا تشکیل می دهند . کل حجم خون یک فرد بالغ
6 -5 لیتر می باشد .
گویچه های خون به 3 دسته اصلی تقسیم می شود . 1- ارتیروسیت ها ( گلبول های قرمز )
2- کلوسیت ها ( گلبول های سفید ) 3- ترومبوسیت ها ( پلاکت های خون )
ارتیروسیت ها یا گویچه های قرمز خون فراوان ترین گویچه های موجود در خون هستند به صورت دیسک های مقعر الطرفین و تقریبا" به قطر 2/7 میکرون ( هر میکرون برابر 1000/1 میلی متر است ) بود ه و فاقد هسته می باشند . تقریبا" در هر mm3 خون حدود 5000000 عدد گلبول قرمز وجود دارد .
اریتروسیت ها حاوی پروتئین مخصوصی به نام هموگلوبین می باشد . هموگلوبین دارای یک آهن که حاوی ترکیبی به نام هم می باشد این هم به پروتئینی به نام گلوبین متصل است . تقریبا" 8/14 گرم هموگلوبین در هر 100 سی سی خون وجود دارد .
آهن یکی از عناصر کمیاب مورد نیاز بدن و جزء مهم و اساسی در ترکیب هموگلوبین که اکسیژن را از ریه ها به بافت ها و کربن دی اکسید را از بافت ها به ریه ها منتقل می کند .
آهن بدن در مغز استخوان – کبد و طحال ذخیره می شود اما قسمت اعظم آن در خون و در گلبول های قرمز وجود دارد .
اگر برای ساختن گلبول های قرمز جوان آهن به مقدار کافی در دسترس نباشد . ابتدا ذخایر بدن برداشت می شود و با تداوم آن و کاهش ذخایر بدنی فرد دچار کم خونی ناشی از فقر آهن می شود .
کم خونی وضعیتی است که در آن تعداد یا اندازه گلبول های قرمز و یا مقدار هموگلوبین موجود در خون کاهش یافته و تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن بین خون و سلول ها دچار اختلال می شود .
از علل ایجاد کننده کم خونی می توان کمبودهای تغذیه ای – خونریزی – ناهنجاری های ژنتیکی – بیماریهای مزمن و یا مسمومیت های دارویی را نام برد .
منظور از کم خونی های تغذیه های کم خونی هایی است که در اثر دریافت نا کافی مواد مغذی ایجاد می شوند .
خون سازی که کمبود آن ها موجب بروز کم خونی می شود از مهمترین مواد مغذی جهت آنها کم خونی ناشی از آهن و اسید فولیک اشاره کرد .
کمبود ویتامین B12 یکی از شایعترین فقر آهن تغذیه ای است .
· کم خونی ناشی از فقر آهن
شایعترین اختلالات تغذیه ای در کشور های در حال توسعه و مهمترین علت فقر آهن یکی از تغذیه ها در کودکان و زنان در سنین باروری است که با ایجاد گلبول های قرمز کم خونی کاهش میزان هموگلوبین مشخص می شود . که این بیماری سبب اتلاف منابع و کوچک و بهداشتی – کاهش بهره وری در اثر افزایش میزان مرگ و میر ابتلا به بیماری در مراقبت های مادران و کودکان و بالاخره کاهش ظرفیت جسمی و روانی در بخش بزرگی از جامعه می شود .
· میزان نیاز به آهن
بر اساس سن – جنس و وضعیت فیزیولوژیکی افراد متفاوت است .
مثلا" میزان نیاز به آهن و افزایش حجم خون – رشد جنین و جفت و سایر بافت ها در زنان باردار به بیش از سایرین در معرض خطر کم خونی قرار دارند .
شیر خواران نیز نیاز به آهن دارند . در صورت سلامت مادران میزان آهن موجود در شیر مادر برای 4-6 ماه اول زندگی کافی – ولی در مورد نوزادانی که با وزن کم متولد می شوند ذخایر آهن کمی دارند و باید از 3 ماهگی آهن اضافی به صورت قطره خوراکی حورانده شود .
همچنین بستن پیش از موقع بند ناف نیز به این دلیل که نوزاد را از یک سوم کل خونش محروم می کند – خطر فقر آهن را افزایش می دهد .
· دلایل فقر آهن
دلایل گوناگونی برای کمبود آهن وجود دارد که از آن جمله می توان به علل زیر اشاره کرد :
1- ) دریافت نا کافی آهن به دلیل رژیم غذاییث مورد استفاده که در آن آهن کمی وجود دارد – مانند بعضی از رژیم های گیاه خواری .
2 ) جذب نا کافی آهن در اثر اسهال – کاهش ترشح اسید معده – مشکلات گوارشی یا تداخلات دارویی مثل کلستیرامین – سایمتیدین – پانکراتین – رانیتیدین و تتراسایکلین .
3 ) افزایش نیاز به آهن برای افزایش حجم خون در دوران نوزادی – نوجوانی – بارداری و شیر دهی .
4 ) خون ریزی زیاد در دوران عادات ماهانه و یا در اثر جراحات یا ناشی از هموروئید ( بواسیر ) یا بیماری های بدخیم و انگل ها – کمبود آهن در مردان بزرگسال معمولا"در اثر از دست دادن خون است .
عوارض ناشی از کمبود آهن شامل کاهش ضریب هوشی – کم شدن کارایی – تغییر رفتار – بی حوصلگی – کاهش مقاومت بدن در برابر بیماریها – خستگی زودرس و ضعف جسمانی و مهم تر از همه کم خونی است .
کم خونی فقر آهن شایع ترین نوع کم خونی در جهان بوده و عمده ترین علت آن کمبود آهن است و می تواند عواقب زیر را در پی داشته باشد .
افزایش خطر مرگ و میر مادران .
وقفه رشد و مرگ و میر جنین .
کاهش سرعت رشد کودکان .
اختلال رشد و نقص تکامل جسمی در کودکان .
کاهش فعالیت بدنی – تمرکز ذهنی و بهره وری در تمامی گروه های سنی .
· علایم کم خونی ناشی از فقر آهن
بعضی از علایم کم خونی فقر آهن عبارتند از :
رنگ پریدگی پوست – زبان و مخاط داخل لب و پلک چشم ها – خستگی زودرس – سر گیجه و سر درد – خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها – حالت تهوع و و در کم خونی شدید گود شدن روی ناخن ( ناخن قاشقی ) .
· درمان کم خونی ناشی از فقر آهن
برای درمان کم خونی از چند روش استفاده می شود که بهترین و کم خطر ترین آن ها استفاده از مکملهای خوراکی است .
درمان با نمک های ساده آهن مثل سولفات فروی خوراکی کاملا" موثر بوده و به شکل قرص – کپسول یا مایع است و باید مصرف آن ها تا چندین ماه ادامه یابد .
چنان که این قرص ها با معده خالی مصرف شوند جذب آنها بهتر و بیش تر صورت می گیرد . ولی در این حالت سبب تحریک معده و بروز مشکلات گوارشی می شوند .
عوارض گوارشی ناشی از مصرف آهن نظیر تهوع – دل پیچه – سوزش قلب – اسهال – و یا یبوست را می توان به حداقل رساند به شرطی که آهن را با میزان بسیار کم مصرف کرده و به تدریج به میزان آن افزوده تا به حد مورد نیاز بدن برسد .
بهتر است قرص آهن در آخر شب قبل از خواب استفاده شود تا عوارض ناشی از آن کاهش یابند .
ویتامین C جذب آهن را را افزایش می دهد به همین دلیل معمولا" مصرف ویتامین C به همراه آهن پیشنهاد می شود .
علاوه بر درمان دارویی باید به میزان آهن قابل جذب در غذا نیز توجه کرد .
جذب آهن غذا اغلب تحت تاثیر شکل آهن موجود در آن می باشد . آهن موجود در پروتین های حیوانی مانند گوشت گاو – ماهی – پرندگان ( آهن هم ) بیشتر جذب می شود . در حالی که جذب آهن پروتئین های گیاهی مانند سبزی ها و میوه ها ( آهن غیر هم ) کمتر می باشد . باید توجه داشت که ویتامین C جذب آهن سبزی ها و میوه ها را ( غیر هم ) را بیشتر می کند .
مصرف چای همراه یا بلافاصله بعد از غذا می تواند جذب آهن را تا حد صفر تا پنج درصد کاهش دهد .
قهوه – تخم مرغ – شیر – و لبنیات – نان گندم و حبوبات ( حاوی اسید فولیک ) و فیبرهای غذایی جذب آهن را به علت تشکیل کمپلکس های نا محلول کاهش می دهد . بنابر این فرآورده های حاوی آهن – طی یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از مصرف هر یک از این مواد نباید مصرف شود .
· منابع غذایی آهن دار
منابع غذایی آهن دار عبارتند از جگر – قلوه – گوشت قرمز – ماهی – زرده تخم مرغ – سبزی های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری – اسفناج – و حبوبات مثل عدس و لوبیا و همچنین میوه های خشک ( برگه ها ) بخصوص برگه زردآلو و دانه های روغنی .
· عوامل افزایش دهنده جذب آهن و منابع غذایی آن ها
1 ) اسید سیتریک و اسید اسکوربیک یا ویتامین C که در آلو – خربزه – ریواس – انبه – گلابی – طالبی – گل کلم – سبزی ها – آب پرتقال – لیمو شیرین – لیمو ترش – سیب – و آناناس وجود دارند می توانند عوامل افزایش دهنده جذب آهن در بدن باشند .
2 ) اسید مالیک و اسید تارتاریک که در هویج – سیب زمینی – چغندر – کدو تنبل – گوجه فرنگی – کلم پیچ – و شلغم موجود است نیز سبب افزایش جذب آهن می شوند .
3) محصولات تخمیری مثل سس – سویا – نیز در این دسته از عوامل گنجانده می شود .
· توصیه های کلی زیر را به کار ببندید :
1) استفاده از غذاهایی که غنی از آهن می باشد .
2) استفاده از منابع غذایی حاوی ویتامین C هر وعده غذایی جهت جذب بهتر آهن ( مثل : پرتقال – گریب فوت – گوجه فرنگی – کلم – توت فرنگی – فلفل سبز – لیمو ترش )
3) گنجاندن گوشت قرمز – ماهی یا مرغ در برنامه غذایی .
4) پرهیز از مصرف چای یا قهوه همراه یا بلافاصله بعد از غذا .
5) برطرف کردن مشکلات گوارشی و یبوست .
6) تصحیح عادات غذایی علط ( مثل مصرف مواد غیر خوراکی مانند خاک – یخ ) که خود از علایم کم خونی فقر آهن می باشند .
7) مشاوره با پزشک و متخصص تغذیه جهت پیشگیری به موقع و یا بهبود کم خونی .
8) استفاده از نانهایی که از خمیر ور آمده تهیه شده اند .
9) استفاده از خشکبارمثل توت خشک – برگه آلو – انجیر خشک و کشکش که از منابع خوبی از آهن هستند .
10) استفاده از غلات و حبوبات جوانه زده
11) شست و شو و ضد عفونی کردن سبزی هایی که استفاده می کنید .
12) شستن کامل دستها با آب و صابون قبل از تهیه و مصرف غذا و پس از هر بار اجابت مزاج .
13) مصرف روزانه یک قرص آهن از پایان ماه چهارم بارداری تا سه ماه پس از زایمان در زنان باردار .
14) مصرف قطره آهن همزمان با شروع تغذیه تکمیلی تا پایان 2 سالگی در کودکان .
· دلایل بروز کم خونی
عارضه کم خونی زمانی بروز می کند که خون فاقد هموگلوبین کافی است .
هموگلوبین به گلبولهای قرمز خون در حمل اکسیژن از ریه ها به تمام اندام های بدن کمک می کند .
کم خونی انواع مختلفی دارد که هر کدام به دلایل مختلف بروز می کنند و به اختصار در ذیل معرفی شده اند :
1) کم خونی ناشی از فقر آهن ( IDA )
این نوع کم خونی از شایع ترین انواع این بیماری است . فقر آهن زمانی بروز می کند که بدن فاقد آهن کافی است .
بدن برای ساختن هموگلوبین به آهن نیاز دارد . این حالت معمولا" در اثر از دست دادن خون به دلیل مشکلاتی همچون عادت ماهانه طولانی و سنگین – زخم های داخلی – پولیپ های روده یا سرطان روده بروز می کند .
همچنین رژیم غذایی فاقد آهن کافی می تواند منجر به بروز این حالت شود .
در دوره بارداری نیز عدم وجود آهن کافی برای مادر و جنین موجب کم خونی از نوع فقر آهن می شود .
بدن می تواند با مصرف مواد غذایی مانند گوشت گاو- صدف های خوراکی – اسفناج – عدس – سیب زمینی کباب شده با پوست و تخمه گل آفتابگردان آهن مورد نیاز خود را به دست آورد .
2 ) کم خونی مگالوبلاستیک یا فقر ویتامین
این نوع کم خونی معمولا" در اثر کمبود فولیک اسید یا ویتامین B12 بروز می کند .
این ویتامین ها به بدن در سالم نگه داشتن خون یا سیستم عصبی کمک می کنند . در این نوع کم خونی بدن گلبول های قرمز خونی را تولید می کند که نمی توانند اکسیژن را به خوبی تحویل دهند .
قرص های مکمل حاوی فولیک اسید می توانند این نوع کم خونی را درمان کنند . فولیک اسید را همچنین می توان از مصرف دانه ها و بنشن ها - مرکبات و آب میوه ها – سبوس گندم و سایر غلات – سبزیجات برگ پهن و سبز تیره – گوشت طیور – صدف و کبد به دست آورد .
گاهی اوقات ممکن است یک متخصص نتواند تشخیص دهد که علت این بیماری کمبود ویتامین B12 است . این حالت معمولا" در افراد مبتلا به کم خونی وخیم بروز می کند که در حقیقت نوعی بیماری خود ایمنی است .
عدم دریافت ویتامین B12 کافی می تواند موجب کرخی و بی حسی دست ها و پاها – مشکلات در راه رفتن – از دست دادن حافظه و مشکلات بینایی شود .
نوع درمان بستگی به عامل مولد بیماری دارد اما به هر حال مصرف ویتامین B12 ضروری است .
3) بیماری نهفته
بیماریهای خاصی وجود دارند که می توانند به توانایی بدن در تولید گلبول های قرمز خونی آسیب برسانند . برای مثال افراد مبتلا به بیماری های کلیوی به ویژه بیمارانی که دیالیز می شوند در معرض ابتلا به کم خونی قرار دارند . کلیه های این بیماران قادر به ترشح هورمونهای کافی برای تولید گلبولهای خونی نبوده و در هنگام دیالیز نیز آهن از دست می دهند .
4 ) بیماری های خونی ارثی
اگر در خانواده سابقه بیماری خونی وجود داشته باشد – احتمال ابتلا به آن در افراد دیگر نیز افزایش می یابد . یکی از امراض خونی ارثی – کم خونی گلبولهای داسی شکل است .
به جای تولید گلبولهای قرمز خونی طبیعی که به راحتی درون رگ های خونی حرکت می کنند – گلبولهای داسی شکل حرکت سختی داشته و دارای لبه های خمیده هستند .
این گلبولها نمی توانند در رگ ها ی خونی ظریف به آسانی حرکت کنند و در نتیجه مسیر رسیدن خون به اعضای بدن را مسدود می کنند .
بدن گلبول های قرمز داسی شکل را نابود می کند – اما نمی تواند با سرعت کافی انواع طبیعی و سالم جدیدی را تولید کند . این امر موجب بروز کم خونی می شود .
نوع دیگری از کم خونی ارثی تالاسمی است .
تالاسمی زمانی بروز می کند که بدن ژن های ویژه ای را از دست می دهد و یا ژن های غیر طبیعی مختلف از والدین به کودک به ارث می رسد که به نحوه تولید هموگلوبین تاثیر منفی می گذارند .
5 ) کم خونی آپلاستیک
نوع نادری از کم خونی است و زمانی بروز می کند که بدن به اندازه کافی گلبول قرمز تولید نمی کند . از آن جا که این امر بر گلبول های سفید نیز تاثیر می گذارد از این خطر بالای بروز عفونت ها و خونریزی های غیر قابل توقف می شوند . این حالت دلایل مختلفی دارد که عبارتند از :
الف ) روش های درمانی سرطان ها ( پرتو درمانی و شیمی درمانی )
ب ) قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی . ( مانند مواد مورد استفاده در برخی حشره کش ها – رنگ و پاک کننده ها و شوینده های خانگی )
پ ) برخی داروها ( مانند داروهای مخصوص درمان روماتیسم مفصلی )
ث ) عفونت های ویروسی که بر تراکم استخوانی تاثیر می گذارند .
نوع درمان بستگی به میزان حاد بودن کم خونی دارد . این بیماری را می توان با تعویض خون – مصرف دارو و یا پیوند مغز استخوان درمان کرد .
کم خونی برای پیشرفت در بدن به گذر زمان احتیاج دارد . در آغاز ممکن است هیچ علایمی بروز نکند و یا علایم بیماری بسیار خفیف باشد اما با پیشرفت بیماری می توان شاهد
علایمی مثل خستگی - ضعف - عدم توانایی در کار ئ تحصیل – کاهش دمای بدن – پریدگی رنگ پوست – ضربان قلب سریع – کوتاهی تنفسها – درد سینه – سرگیجه – تحریک پذیری – کرخی و سردی دست ها و پاهت و سردرد بود .
تشخیص این بیماری با انجام یک آزمایش خون امکان پذیر است در صورت مثبت بودن جواب آزمایش و ابتلا به کم خونی انجام آزمایشات دیگری نیز برای تشخیص نوع آن ضروری است . انتخاب نوع درمان کم خونی بستگی به علت بروز آن دارد . برای کثال : نحوه درمان کم خونی گلبول های داسی شکل با نحوه درمان کم خونی ناشی از رژیم غذایی فاقد آهن یا فولیک اسید متفاوت است . از این رو برای کشف بهترین روش معالجه باید به متخصص مربوطه مراجعه کرد .
فقر آهن عاملی برای بروز سرفه های مزمن در زنان .
محققان ایتالیلیی به تازگی دریافته اند که برای بهبود سرفه های مزمن برخی زنان بهتر است به جای شربت سینه و سرفه از مکمل های آهن استفاده کرد .
در نشست علمی کالج آمریکایی پزشکان سینه و ریه در شیکاکو ارائه شده حاکی از آن است که فقر آهن می تواند علت سرفه های مزمن در برخی از زنان باشد به رغم سالم بودن و عدم استعمال دخانیات دچار چنین سرفه هایی می شوند . دکتر کاترینا بوکا از دانشگاه تورین و دستیاران وی در این باره خاطر نشان کردند که آزمایشات انجام گرفته روی زنان قبلا" به سرفه های مزمن و فقر آهن نشان داد که تجویز یک مکمل آهن ساده می تواند این قبیل سرفه ها را بهبود بخشد وی گفت از آن جا که آهن در تنظیم و تولید پروتئین هایی در دستگاه ایمنی بدن که التهاب را کنترل می کنند نقش کمک کننده مهمی دارد لذا فقر آهن می تواند باعث تولید التهاب مجاری تنفس فوقانی شود . و در نتیجه فرد با مشکل سرفه های مداوم و طولانی مدت مواجه شود .
در مطالعات انجام شده مشاهده گردید که هر روز در دوران قاعدگی حدود 7/. – 6/. میلی گرم آهن از بدن می رود . در دوران بارداری 1030-420 میلی گرم آهن از بدن از دست می رود به همین خاطر 5/2 -1 میلی گرم در روز نیاز مادر به آهن افزایش می یابد .
در دوران رشد به دلیل افزایش حجم خون و بالا رفتن هموگلوبین و بافت هایی که به به آنزیم های آهن دار نیاز دارند بدن به آهن بیشتری احتیاج پیدا می کند . کودکان و نوجوانان در سنین رشد آهن را تا دو برابر افراد بالغ جذب می کنند .
کم خونی ارتباط منسجمی با تغذیه دارد وضع تغذیه نا مناسب می تواند در تشدید کم خونی موثر باشد . کمبود آهن – ویتامین B12 – اسید فولیک و .... می تواند تاثیر قابل توجهی در این بیماری داشته باشد .
کم خونی یک بیماری نیست بلکه یک یافته آزمایشگاهی است . کم خونی انواع مختلفی دارد به طوری که کمبود آهن تنها یکی از انها است .
مجموع عواملی که از دیدگاه تغذیه می تواند زمینه کم خونی را به وجود بیاورند عبارتند از :
1) مشکلات دندان بر اثر مصرف بی رویه شکلات و شیرینی
2) کم اشتهایی و کاهش دریافت مواد مغذی که منجر به کمبود آهن می شود .
3) چای و قهوه از جذب آهن جلوگیری می نماید بنابراین حدود یک ساعت قبل و بعد از غذا نبایستی چای و قهوه مورد مصرف قرار گیرد .
4) آهن غذا در صورتیکه با 75 میلی گرم ویتامین C مصرف شود به خوبی جذب می گردد . ویتامین C به طور طبیعی در میوه ها و سبزی های خام و تازه وجود دارد .
5) مصرف نان هایی که در تهیه آنها از جوش شیرین استفاده می شود .
6) اکسالات موجود در اسفناج جذب آهن آن را کاهش می دهد . اگر چه روی جذب آهن سایر غذا اثری ندارد .
7) ابتلا به بیماری عفونی و انگل های روده ای
8) از علل عمده جذب کم آهن استرس و فشار عصبی می باشد .
9) مصرف و استنشاق مواد شیمیایی مانند تینر – وایتکس در منزل و محیط کار و استفاده بیش از حد از رنگ موهای شیمیایی .
10) کمبود اکسیژن .
11) دفع آهن همراه با نمک هنگام تمرینات ورزشی از طریق عرق بدن .
12) دریافت نا کافی غذاها ی حاوی آهن .
13) عدم دسترسی به امکانات و رعایت نکردن اصول بهداشتی .
14) خونریزی به هر دلیلی اعم از جراحات – سوختگی ها – تصادفات و بریدگی و ...
15) تخریب گلبولهای قرمز که ممکن است ناشی از اختلالات فیزیولوژیکی و تغذیه ای باشد .
16) چنانچه از داروهای ضد درد و التهاب استفاده می کنید نیاز بیشتری به آهن خواهید داشت .
17) تعادل مقدار کلسیم – فسفر – آهن خیلی مهم است زیادی مقدار فسفرمانع از جذب آهن است .
18) کلسیم ( شامل همه محصولات لبنی ) سبوس و محصولات غلات ( به عمل نیامده ) مانع جذب آهن می شوند .
19) گروه داروهای تتراسایکلین ها باعث تخلیه آهن از بدن می شوند .
می توانید از مواد غذایی زیر نیز برای پیشگیری از کم خونی استفاده کنید .
الف ) زرد آلو : ترکیب آهن – پتاسیم و ویتامین A زرد آلو را در دو باره سازی هموگلوبین موثر می سازد .
ب ) مخلوط آب ریشه چغندر و آب هویج می تواند در تولید گلبول های قرمز موثر باشد و در درمان کم خونی و نیروی حیاتی کمک می نماید .
پ ) انگور و آب انگور به علت مقدار زیادی مواد معدنی آن
ت ) کاهو نیز به خاطر ویتامین ها و مواد معدنی
ث) پیاز به خاطر مواد معدنی – آنتی بیوتیک و خصوصیات رقیق کنندگی خون .
ج ) میوه های خشک مثل هلو – آلوی خشک و کشمش
ح ) سویا به خاطر آهن – مس – لسیتین – قلیایی بودن
خ ) رژیم غذایی در کم خونی باید بیش تر از نوع قلیایی بوده و دارای خاصیت قلیایی باشد تاکید بیش تردر مصرف میوه ها و سبزی های تازه و نپخته است که غنی از آهن هستند .
د ) جگر بیشترین مقدار هموگلوبین را تولید می کند و در مرحله دوم قلوه – زرد آلو در مرحله سوم و تخم مرغ در مرحله چهارم قرار دارند .
به خاطر داشته باشید که آهن غیر از هموگلوبین گلبولهای سرخ جزء هموگلوبین عضلات و آنزیم های متعدد می باشد و یکی از علتهای اصلی کم خونی – فقر غذایی ناشی از کمبود آهن تصفیه نان و غلات و قند می باشد .
ذ ) موثرترین راه تامین آهن بدن ( در کم خونی های مربوط به کمبود آهن ) مصرف مکمل آهن دار نیست بلکه استفاده از مکمل منگنز دار یا غذاهای غنی از منگنز مانند حبوبات مخصوصا" گندم – برنج – لوبیا است . زیرا منگنز در اثر تغییر ماهییت بیولوژیکی در داخل بدن تبدیل به نوعی آهن می شود که به سهولت قابل جذب مصرف بدن می شود . منابع دیگر منگنز : کاهو – کشمش – نخود – بادام – جگر – قلوه – و .....
1- کتاب آناتومی و فیزیولوژی پایه – ترجمه دکتر حمید رضا طهماسب پور
2- سایت اینترنتی گوگل
3- مجله پزشکی
4- ماهنامه علمی آموزشی
حيات گياهي هميشه براي نوع بشر جالب بوده ، گياهان براي ما غذا ، دارو و مواد توهم زا فراهم ميكنند.
اغلب پدران و مادران میخواهند دانشآموزان موفقی داشته باشند و برای دست يافتن به اين هدف، از هيچ کوششی دريغ نمیکنند. با وجود اين، ممکن است آنان از نقش فعالانهی خود در رسيدن به اين هدف، کمتر آگاه باشند و پرورش دانشآموز موفق را وظيفهی انحصاری نظام آموزشی و آموزگاران بدانند. اما پژوهشها نشان میدهند دانشآموزانی در مدرسه موفقاند که والدينشان آنان را برای مدرسه و يادگيری آماده میسازند و خود اهل خواندن، نوشتن، بحث و گفت و گو، تجربه کردن و آموختن هستند.
